
ઈશ્વરના ઓટોગ્રાફ (ઈશ્વરના અંશનું સ્વાગત, સ્વીકાર, સત્કાર)




june 2004 થી અમલમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના
નવા અભ્યાસક્રમ અનુસાર
ધોરણ-૮ માટે ગુર્જરના અધ્યતન પ્રકાશનો
શિક્ષક અધ્યાપન પોથી
પ્રશ્ન બેંક
પૂજ્ય મોરારીબાપુ
અનુક્રમ
To contribute to the total healthy development of the Individual.
In physical, mental, emotional, sexual, social, culture spheres. By providing knowledge, an understanding of :-
સજીવ પદાર્થો માટે ખોરાક આવશ્યક છે વનસ્પતિ ની વૃદ્ધિ માટે જમીનમાંના પોષકો, પાણી, હવા અને સૂર્યપ્રકાશની જરૂર છે. આમાંથી કોઈપણ એક ન હોય તો પણ છોડ જીવંત રહી શકતો નથી ખેતીનો વૈજ્ઞાનિક વિકાસ થયો છે તેથી જુદા જુદા પાકો માટે કયા પ્રકારની જમીન જોઈએ અને તેને કેવી માવજતની જરૂર છે તે ખેડૂતો સારી રીતે જાણે છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે ખેત પાળેલા પ્રાણીઓના આરોગ્ય, શારીરિક વિકાસ અને તેઓના કાર્યશીલતા, તેઓના આહારમાં લેવાના લેવાતા ખોરાક ની જાત વગેરે યોગ્યતા પર આધારિત છે. અલ્પા પોષણ મેળવેલ પ્રાણીઓની ચામડી પરના વાળ ખરી પડે છે તેઓની આંખો તેજસ્વિતા વિનાની અને દેખાવ પણ નબળો હોય છે.
સજીવો માટે જોઈતા પોષણ અંશતઃ તેના સંઘટનો પર અને અંશતઃ કેટલાક પુસ્તકો માંથી પેશીમાંના સંઘટકો બનાવવાની ક્ષમતા પર આધારિત છે.
પ્રત્યેક પ્રજાના આહારની બાબતમાં આ આચાર વિચારમાં તફાવત હોવાથી અનાજ, કઠોળ, શાક, ફળ, સૂકોમેવો, દૂધ, માંસ, મચ્છી, મરચાં, ઈંડા જેવી અનેક વસ્તુઓનો ઉપયોગ આહારમાં થાય છે. કેટલીક પ્રજામાં પ્રાણી જ પદાર્થો વર્જ્ય હોય છે, જ્યારે એસ્કિમો અને શિકારી પ્રજા જેવી જાતિઓ મુખ્યત્વે માંસ અને મચ્છી પર જીવે છે; પરંતુ શું ખાવું, કેટલું ખાવું, કેટલી વાર ખાવું , કેવી રીતે ખોરાક તૈયાર કરવો, ખોરાકમાં જુદા જુદા તત્વનું પ્રમાણ કેટલું હોવું જોઈએ, તે પ્રમાણ ઓછું કે વધુ થાય તો શું થાય; બાળકો, બહેનો, કુમારો, યુવકો, વૃદ્ધ, શ્રમજીવીઓ વગેરેની ખોરાકની અને પોષક તત્વોની જરૂરિયાત કેટલી હોય છે; આ બધા પ્રશ્નોનું વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન મેળવવા આપણે ક્રમબદ્ધ વિગતો મેળવીશું.
અન્ન કે આહારની અનેક વ્યાખ્યાઓ થઈ છે પણ તે માની કોઈ સંપૂર્ણ રીતે સુસંગત જણાઈ નથી ૧૮મી સદીમાં વોઈટે આપેલી વ્યાખ્યા કંઈક અંશે સ્વીકાર્ય છે: “આહાર એટલે શરીરમાં સમતા અને સ્વાસ્થ્ય જાળવે તથા તેની વૃદ્ધિ કરે એવી પથ્ય ખાદ્ય ચીજોનો સમાહાર.” હકીકતમાં તો આપણે જે ખાઈએ છીએ ને જેનો આપણું શરીર ઉપયોગ કરે છે તે આહાર છે ખોરાકની જરૂરિયાત જિંદગીની શરૂઆત સાથે જ શરૂ થાય છે કારણ કે માત્ર આહાર દ્વારા જ આપણને જીવન અને વૃદ્ધિ માટે આવશ્યક રાસાયણિક ઘટકો મળે છે.
પ્રો. આર. એસ. ત્રિવેદી એજ્યુકેશન ફાઉન્ડેશન યોજિત
શૈક્ષણિક સંદર્ભશ્રેણી
વિજ્ઞાન શિક્ષણ રેડીયો દ્વારા
રેડિયો તકનીકી અગ્રીમતા નું પરિણામ છે તો વિજ્ઞાન તકનીકી ક્ષેત્ર નું મૂળ છે આપણે રેડિયો દ્વારા વિજ્ઞાન શિક્ષણ આપીને કારણ અને પરિણામનો સમન્વય કરીએ છીએ આ બંનેના સંક્રમણ સમયે કેટલીક બાબતો થી સજાગ બનાવવાની આવશ્યકતા રહેલી છે જેની અહીં ટૂંકમાં ચર્ચા કરેલ છે.
વિજ્ઞાન પ્રયોગશીલ વિષય છે. અન્ય અભ્યાસ વિષય કરતા તે અલગ તત્વ રૂપ ધરાવે છે વિષય તરીકે વિજ્ઞાન ની બાંધણી અન્ય વિષયો કરતાં ઘણી રીતે અલગ છે તેથી જ વિજ્ઞાનના રેડીયો પાઠ તૈયાર કરવા એ અતિ સરળ ઉપક્રમ નથી. માત્ર વાર્તાલાપ કે વક્તવ્ય માટે ની સ્ક્રિપ્ટ કે ગુજરાતી-હિન્દી-ભૂગોળ જેવા વિષયોની સ્ક્રિપ્ટ કરતાં વિજ્ઞાન પાઠ લેખન વિશિષ્ટ કૌશલ્ય માંગી લે છે.
વિજ્ઞાન શિક્ષણના પાયારૂપ તત્વો-પ્રયોગો અવલોકનો નિષ્કર્ષ, સિદ્ધાંતોની સાબિતી, કેટલીક ગાણિતિક સંકલ્પનાઓ ને રેડિયો દ્વારા રજુ કરવા મહદંશે અશક્ય છે. જ્યાં ‘ચોક’ ની જરૂર પડે ત્યાં ‘ટોક’થી નહીં ચાલે આથી –
• એવા વિજ્ઞાન વિષયવસ્તુને જ રેડિયો-પાઠના વિષય તરીકે પસંદ કરવું કે જેના ઉપર જણાવ્યા તે તો હાજર ન હોય.
• પસંદ કરેલા વિષયવસ્તુની રજૂઆતમાં સખત કાળજી લેવી
• વિજ્ઞાન પાઠ માં ભાષાની ઝાકઝમાળને સ્થાને વિષયવસ્તુની નકર રજૂઆતને સ્થાન આપવું.
• યોગ્ય વિષયવસ્તુ માટે અતિ યોગ્ય સ્વરૂપ પસંદ કરવું.
• જટિલ સંકલ્પનાઓ ના એક એક મુદ્દાને વિશ્લેષિત કરી પ્રશ્નોત્તરી કે વિશદ ચર્ચા દ્વારા રજુ કરવી.
• શિક્ષકને રેડીયો પાઠમાં અન્ય પાત્ર રૂપે રજૂ કરીને વાત મૂકવાથી વધુ સુદ્રઢતા આવી શકે તેવા પ્રયત્નો કરવા.
• એક કાળજી ખાસ રાખવી કે-
વિષયવસ્તુની રજુઆત સારી બનાવવા રખેને કૃત્રિમતા આવી જાય! આ બાબતથી અવશ્ય દૂર રહેવું.
• સ્ક્રિપ્ટમાં શક્ય તેટલી જીવંતતા લાવવા મધ્ય ઉદાહરણ તરીકે,
1) કાર્બન ડાયોક્સાઇડ કે ઓક્સિજન કે અન્ય કોઈ વાયુઓની પ્રયોગશાળામાં બનાવટના વિષયવસ્તુને રેડીયો પાઠ દ્વારા રજૂ ન કરીએ તે શ્રેષ્ઠ.
2) રસાયણશાસ્ત્રના પ્રયોગોને સ્થાને, વાયુઓ ના ઉપયોગો કે બનાવટમાં રાખવાની સાવચેતી કે પ્રયોગશાળાની શિસ્ત વગેરે મુદ્દાઓને રેડીયો પાઠ અર્થે પસંદ કરી શકાય.
3) ભૌતિક વિજ્ઞાન કે જીવવિજ્ઞાન કે પર્યાવરણના કેટલાક વિષયાંગોને રેડિયો-પાઠ દ્વારા રજૂ કરી શકાય..
તેમાં પણ-ન્યુટનના ગતિ ના નિયમો વર્ણવી જવાને બદલે રોજિંદા જીવનની વિવિધ ઉદાહરણો દ્વારા નિયમો ની રજૂઆત રસપ્રદ અને વધુ ગ્રાહ્ય બને.
રેડિયો દ્વારા વિજ્ઞાન શિક્ષણનો પાયાનો ઉદ્દેશ્ય વિજ્ઞાન શીખવાનો ન રાખતા વૈજ્ઞાનિક અભિગમ કેળવાય તેવો રાખવો અતિ ઉચિત છે…
ચપટીક લીધો મેં પ્રેમ રાધાનો
ને ચપટીક લીધી મેં ભક્તિ મીરાંની
ને પછી રેડી બે’ક ચમચી રુક્મણિનાં આસુંની…. પછી જે બન્યું અમ્રુત પ્રેમનું
– એ તને પાયું!
ગમ્યું?