મિત્તલ પટેલ

અસ્મિતા વિશેષ સંવાદ :: 09

જેને  ઘર નથી કે જેને પોતાના   આધાર સમાન કોઈ પુરાવો નથી  કે જેને વિચરણ કરતા રહેવું એ જ જીવન છે તેવા વિચરતી જાતિના લોકો માટેનું સરનામું બની રહેલ અમદાવાદના મિત્તલ પટેલ સાથેનો અસ્મિતા વિશેષ સંવાદ કરુણા અને લડી લેવાની જીન્દાદીલીના સમન્વય જેવો રહેશે. આવો મિત્તલ પાસેથી કેટલીક વાતો જાણીએ :: 

“સ્પોર્ટ્સમાં હું બહુ સરસ હતી અને એટલે સાતમા ધોરણમાં હું ભણતી હતી ત્યારે  એથ્લેટિકમાં સ્પોર્ટ્સ માટે મારું સિલેક્શન થયું અને પહેલી વખત મા બાપથી દૂર જવાની વાત થઈ. અમારા ગામમાં એ વખતે કદાચ મારા સિવાય કોઈ એવી છોકરી નહોતી કે જે  બહાર આવી રીતે ભણવા માટે જવાનું નક્કી કરતી હોય. ઈનફેક્ટ,  મારી મમ્મી સાત ચોપડી ભણેલી પણ એણે કીધું કે તારે જવાનું છે. બહુ નવાઈની વાત એ હતી કે જયારે મમ્મીએ કીધું કે તારે જવાનું છે ત્યારે પહેલાં તો બહુ ઉત્સાહ થયો કે આખા જિલ્લામાં આપણે એક જ પસંદ થયાં છીએ તો વટ પડી જાય. પણ જયારે દિવસ નક્કી થયો કે આ દિવસે તારે જવાનું છે એ દિવસે બહુ ડર લાગ્યો. હું મમ્મીનો પલ્લુ કોઈ દિવસ ના છોડું. એ મામાના ઘરે જવાનું નક્કી કરે,  બે કે પાંચ દિવસ માટે તો હું ધમપછાડા કરતી કે એ મને મૂકીને કેવી રીતે જઈ શકે ? નિશાળ ચાલુ હોય એટલે મને ના લઈ જાય એવી હતી હું. જયારે મારો જવાનો ફાઇનલ દિવસ આવ્યો કે કાલે સવારે તારે જવાનું છે એ રાત્રે હું ભાંગી પડી.  મેં મમ્મીને કીધું કે, મમ્મી હું તારા વગર ના રહી શકું, તું હોય તો હું બધું જ કરી શકું .. મારી મમ્મી મારી માટે બહુ આઇડિયલ છે.  એણે બહુ બધું શીખવ્યું છે.  મને પ્રેમથી કહ્યું કે બસ, આપણે નથી જવું.  બરાબર રીતે સમજાવી પછી હું રિલેક્ષ થઈ ગઈ. પછી એણે મને જે સમજાવ્યું એ મને બરાબર યાદ છે અમારા રસોડાના ચૂલાની બાજુમાં બેસાડીને એણે મને કીધેલું કે મારું પલ્લુ પકડીને તું આખી જિંદગી તો જીવી શકીશ. એ પલ્લુ પકડીને તું રહીશ તો મારી મર્યાદામાં તને શીખવા અને જાણવા મળશે પણ એ પલ્લુ છોડીને બહારની દુનિયામાં મારા વગર પ્રવેશ કરીશ તો એક આખી નોખી દુનિયા તને જોવા મળશે. ત્યાં તારે એકલાએ જ બધું કરવાનું થશે.  એટલે ભૂલ કરીશ તો હું નહીં હોઉં, સારું કરીશ તો પણ હું નહીં હોઉં પણ એ બધાની વચ્ચે તારે તારી જાતને એકલાએ સંભાળવાની છે અને એ મજા છે ને એ બહુ જુદી છે તો તું એ મજા માટે એકવાર જા, બે મહિના રહેજે. ના ફાવે તો આવતી રહેજે.  એટલે પછી મને લાગ્યું કે,  ના વાત સાચી છે,  ચાલ હું પ્રયત્ન કરીશ. અને એણે બહુ જ પ્રેમથી બધું સમજાવ્યું. મને બાજરીનો કડક રોટલો એટલે ચૂલો ઠર્યા પછી તવીમાં રહે ને કડક થાય એ મારો ફેવરિટ તો એણે મને બનાવીને ખડાવ્યો અને જાણે મને એક લાલચ આપતી હોય એની જેમ… 

અને મને હંમેશા એ યાદ રહ્યું કે બીજા દિવસે સવારે મારા પપ્પા બધું રેડી કરીને મને મુકવા આવતા હતા અને  હું તૈયાર થઈને બહાર જઈ રહી હતી ત્યારે મમ્મીએ ફરી મને બોલાવી ત્યારે એક સરસ વાત કરી. પહેલાં પંપાળી, પ્રેમ કર્યો અને કે જો હવે તું જાય છે તો ત્યાં હું નહીં હોઉં અને તું જે પણ સફળતા પ્રાપ્ત કરીશ એની હિસ્સેદારી અમારા બધાની હશે, નિષ્ફ્ળ થશે તો હું તો ઊભી જ હોઈશ પણ તું જે પણ જે પણ કામ કરીશ એને માટે રિસ્પોન્સિબલ માત્ર ને માત્ર તું જ હોઈશ. સારું કરીશ કે  ખરાબ કરીશ કૈં પણ ત્યાં હું જોવા માટે નથી, ત્યાં હું ટોકવા માટે પણ નહીં હોઉં એટલે કોઈ પણ નિર્ણય કરે તો દસ વખત વિચારીને પછી નિર્ણય કરજે. એ વખતે ફોનની સગવડ એટલી બધી નહોતી કે ફટ કરીને હું એને ફોન પણ કરી શકું અને કદાચ એ મેં હમેશા યાદ રાખી.અને પછી સ્પોર્ટ્સ હોસ્ટેલમાં ભણવા ગઈ અને મમ્મી વગર ટકી ગઈ અને રાજ્યકક્ષા અને નેશનલ પણ રમી અને દસ ધોરણ સુધી ભણવાનું થયું. પણ ગામ હંમેશા હૃદયની નજીક રહ્યું.

                                 ******************************************

મને પહેલાં એમ થતું હતું કે આ સદાવ્રતો કેમ ખોલવાના  ગામેગામ ? લોકો પોતાના પૈસાથી ખાઈ ન લે ? પણ એ વખતે મને એમ થયું કે ગામેગામ સદાવ્રતો હોવા જોઈએ અને ચોવીસે કલાક ચાલવા જોઈએ. ભૂખ લાગે અને આપણી પાસે ૩૨ પકવાન હોય ત્યારે આપણને ફૂડનું મહત્વ નથી સમજાતું પણ આપણને અતિશય ભૂખ લાગી છે અને આપણી પાસે કશું જ ખાવાનું નથી અને કોઈ ભૂખ્યું જયારે આપણી પાસે આવીને ભોજનની માંગ કરે છે એ ચીજ કદાચ ત્યારે હું સમજી શકી. એક બહુ જ અગત્યની વાત રોડ પર સુવાની વાત.  એક પડાવ પર મને એવું થયું કે રોડના ફૂટપાથ પર કામદારો જ્યાં સુવે ને એવી એક લાઈનમાં હું પણ સુતેલી.  આજુબાજુ બધા પુરુષો વચ્ચે મેં મારું પાથરણું પાથરીને એક ખરીદી લીધેલો ધાબળો લઈ  ત્યાં સુવાનું મેં કર્યું, કામદારો વાત કરતા હતા કે ફલાણા જગ્યા ઉપર દારૂ પી ને શેરડી ભરેલો ટ્રક ચલાવતો હતો ને ઊંધો વાળ્યો ત્યાં ચાર કામદારો ફૂટપાથ પર સુતા હતા… એટલે હું સુઈ ગયેલી ને પછી ઊભી થઈ ગઈ અને મેં કીધું,  અહીંયા આવું થાય ?  એટલે પેલા બિચારા કહે આપણે ત્યાં આવું નહીં થતું, તમતમારે સુઈ જાઓ. મેં કીધું તમે કેવી રીતે માની લ્યો કે આપણે ત્યાં આવું નથી થતું ?  આવું તો કોઈની પણ સાથે થઈ શકે. પણ એમણે મને કીધું કે તમતમારે નિરાંતે સુઈ જાઓ પણ પછી ઊંઘ આવે ! મને એમ થયું કે હું રોડ બાજુ  પગ રાખું કે માથું રાખું ?  પહેલાં તો એમ થયું કે પગ રાખું,  કંઈ  પડે તો પગ જ કચડાઈ જાય તો અપંગ થઈ જવાય  પણ જીવાય તો ખરું .. પછી એમ થયું કે,  ના ના અપંગ થઈને જીવીએ એના કરતા માથું રાખીએ તો પૂરું થઈ જાય. 

આજે જે વાત કરું છું તો  મજાક લાગે પણ આ લાઈફ છે. આજે પણ છાપાઓમાં આપણે વાંચીએ છીએ ચાર કે પાંચ લોકો કચડાઈ ગયા. પણ ઘર ના  હોવું ને એ મહત્વ આપણને નથી ખબર પડતી. મને એમ થાય કે આપણા દેશમાં આપણી એવી કેવી પરિસ્થિતિએ પહોંચ્યા છીએ કે કામદારો માઈગ્રેશન કરીને કમાવા અર્થે કોઈ જગ્યા ઉપર આવે છે તો આપણે એને સેફ શેલ્ટર નથી આપી શકતા ?? બહુ શરમની વાત છે કે ચાર જણા કચડાઈ ગયા, પુલ નીચે સુતા હતા ને કોઈની ગાડી ફરી વળી ને આ બધું … અને બીજે દિવસે આપણે વળતર જાહેર કરીએ છીએ તો એ સોલ્યુશન નથી….”